Iceberg

کارگاه خویشتن شناسی


خودت را بشناس و پویایی را تجربه کن

پیشروان مکاتب عرفانی و اندیشه سازان سبک های گوناگون روانشناسی همگی در مورد یک باور بسیار کلیدی اتفاق نظر داشته اند: گام اول رشد، پویایی، درمان رنج ها و دردهای هر یک از ما آدمیان خودشناسی است. تردیدی وجود ندارد که رشد، پویایی، درمان رنج های ما و التیام دردهایمان به خودآگاهی وابسته است: شناخت خویشتن خویش.

خودآگاهی هدیه ای اختصاصی است که تنها انسان ها توانسته اند از آن بهره ببرند و ظاهرا سایر حیوانات از آن بی بهره اند. و همین هدیه وجه تمایز اساسی ما با سایر حیوانات است.

کارگاه خویشتن شناسی دریچه ای روشن و اثر بخش است که به ما کمک می کند تا خود را بهتر بشناسیم.

علارغم قدمت این مبحث نزد فیلسوفان و آموزگاران اخلاق، کمتر دیده ام که بطور جزیی و مشخص مراد و منظور از خود شناسی آشکار شده باشد. بیشتر زمان ها وقتی سخن از خودشناسی به میان می آید، ذهن ما رو به سوی کنش هایی چون مراقبه، چله نشینی، عزلت گزینی، سکوت و غیره می رود. در عصر مدرن و پسا مدرن بایستی مراد و منظور خود را روشن تر و جزیی تر بیان کنیم، شاید این موضوع مخاطبانی جدی تر بیابد.

برای اینکه معنای شعار «خودت را بشناس» برایمان روشن تر شود، بهتر است ابتدا ببینیم که انسان از چه چیز هایی تشکیل شده است؟ شاید بتوان با زبانی ساده انسان را به موارد زیر تجزیه کرد:

  1. احساسات: احساسات اصیل و تخریبی
  2. باورها، اعتقادات و ایمانیات
  3. آگاهی ها و دانش
  4. ضمیر نیمه هوشیار یا نیمه خود آگاه
  5. ضمیر ناخودآگاه یا ناهوشیار
  6. ساختار کلی شخصیت و اجزاء کلی آن
  7. خواسته ها، نیازها و تمایلات مادی و معنوی، پنهان و آشکار
  8. تاریخچه زندگی فردی و اجتماعی بویژه حوادث مهمی که از کنار آنها رد شده ایم و آنهایی را که جدی نگرفته ایم
  9. استعداد ها  و مهارت ها
  10. رفتار ها و کنش ها
  11. فیزیولوژی و شرایط زیست شناختی
  12. شناخت ذهن و الگوریتم هایی که ذهن بر اساس آن ها استدلال ورزی می کند.

خویشتن شناسی شناخت این اجزاء و شناخت رابطه های گوناگون میان این اجزاء است. تصور کنید که شما احساسات، اندیشه ها، تمایلات، خواسته ها، نیازها و … خود را می دانید، و می دانید که این ها چه ارتباطی با یکدیگر دارند و چگونه یکدیگر را متاثر می کنند. به نظر شما این موضوع تا چه اندازه به شما می تواند کمک کند که خود را تحلیل کنید و بشناسید؟

کارگاه چه چیزهایی نیست؟

مدیتیشن و مراقبه، مکاتب عرفانی و دیگر شناسی نیست. خودکاوی است آن هم بر مبنایی روانشناختی.